Cafeïne: niet zo onschuldig als het lijkt
Zeven op de tien gebruikers van cafeïne-houdende (sport)supplementen ervaart weleens gezondheidsklachten door cafeïne, laat recent onderzoek van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) zien. Het NVIC krijgt jaarlijks tientallen meldingen over gezondheidsproblemen door cafeïnegebruik.
Dat je een oppeppend gevoel krijgt van de cafeïne uit je kopje koffie is algemeen bekend. De laatste jaren is cafeïne echter steeds vaker (kunstmatig) toegevoegd aan andere producten zoals (energie)drankjes, kauwgom, cafeïne-shots, sportpoeders en afslankproducten. Daarnaast is cafeïne tegenwoordig verkrijgbaar als puur poeder. De risico’s van cafeïne worden vaak onderschat, ook door medische professionals. Koffie, thee en (energie)dranken bevatten doorgaans relatief lage concentraties cafeïne. Voedingssupplementen en geconcentreerde cafeïneproducten kunnen veel hogere doseringen bevatten waardoor het risico op een overdosering aanzienlijk toeneemt (figuur 1).
Figuur 1. Hoeveelheid cafeïne in verschillende producten.
Bron: Pointer Checkt, KRO-NCRV
De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) heeft recent onderzoek uitgevoerd onder 851 mensen die wekelijks aan fitness doen. Ongeveer 1 op de 5 deelnemers gebruikte in de maand voorafgaand aan het onderzoek pure cafeïnesupplementen, zoals pillen, poeder, shots of sprays. Van de gebruikers gaf bijna 7 op de 10 aan klachten te hebben gehad door cafeïne, zoals trillen, hoofdpijn, misselijkheid, duizeligheid en slapeloosheid. Ook het Lareb ontving enkele meldingen over cafeïne-bevattende producten.
Hoewel dit relatief milde klachten zijn, kunnen ook ernstige klachten optreden. Een doseerfout, bijvoorbeeld door het gebruik van een onjuist maatschepje, kan leiden tot een ernstige cafeïne-intoxicatie. Mogelijke complicaties zijn hartritmestoornissen, convulsies en ernstige hypokaliëmie. Ook gebruik volgens de aanbevolen dosering kan klachten veroorzaken, vooral wanneer verschillende cafeïne houdende producten worden gecombineerd.
Daarnaast bevatten sport- en afslanksupplementen soms illegale ingrediënten die eveneens klachten kunnen veroorzaken. Het NVIC ontvangt jaarlijks tientallen meldingen over mogelijke vergiftigingen met pre-workout supplementen en geconcentreerde cafeïneproducten (figuur 2).
Figuur 2. Vergiftigingen met pre-workout supplementen en pure cafeïne gemeld via de 24/7-informatielijn van het NVIC
Om aandacht te vragen voor deze risico’s leverde toxicoloog Chantal Roelen van het NVIC een bijdrage aan Pointer Checkt. In de YouTube-uitzending en het bijbehorende artikel wordt ingegaan op het gebruik van cafeïne en pre-workout supplementen en de risico’s van hoge doseringen. Verschillende producenten hebben hierop aangegeven meer te gaan doen aan voorlichting.
Denk bij patiënten met onder andere agitatie, tremoren, tachycardie, hartritmestoornissen, hypokaliëmie of convulsies, aan een intoxicatie met cafeïne. Vooral na gebruik van sport-, pre-workout- of afslanksupplementen.
Medische professionals kunnen voor advies over de risicobeoordeling en behandeling 24/7 contact opnemen met het NVIC via 088 755 8000 of www.vergiftigingen.info.