Per ongeluk ontkalker in thee, soep of babymelk: reden tot paniek of meestal onschuldig?

Een alledaagse vergissing die vaak erger klinkt dan ze is.

Het NVIC ontvangt regelmatig telefoontjes over mensen die per ongeluk ontkalker voor huishoudelijke apparatuur hebben binnengekregen. Vaak gaat het om ontkalker die nog in een waterkoker of koffiezetapparaat zat en die vóór gebruik niet goed is verwijderd of doorgespoeld.

Hoe werkt een ontkalker?

Ontkalkers zijn zure producten en bevatten bijvoorbeeld azijnzuur, citroenzuur, mierenzuur, melkzuur, sulfaminezuur of fosforzuur. Het zuur reageert met kalkaanslag (calciumcarbonaat) in het apparaat, waardoor de kalk oplost. Ontkalkers verschillen in zuurgraad en samenstelling, de pH (zuurgraad) varieert van minder dan 1 tot boven de 2. Ze zijn verkrijgbaar als vloeibaar concentraat of als gebruiksklare vloeistof. Daarnaast bestaan er ontkalkers in poeder- en tabletvorm. Deze moeten vóór gebruik in een voorgeschreven hoeveelheid water worden opgelost, waardoor een zure oplossing ontstaat. Vaak worden tijdens het ontkalken (verdunde) oplossingen gebruikt die een pH hebben tussen de 1,5 en 3.

Inname van ontkalkers

Bij inname van zure producten kunnen de slijmvliezen van mond, keel, slokdarm en maag geïrriteerd of beschadigd raken. De ernst hangt onder andere af van de concentratie van het zuur en de duur van het contact met het weefsel. Bij oplossingen met een pH lager dan 2 is het risico op weefselschade reëel. In theorie kan het drinken van een geconcentreerde, sterk zure ontkalker ernstige schade veroorzaken. In de praktijk ziet het NVIC echter vooral situaties waarin mensen een kleine hoeveelheid verdunde apparaatontkalker binnenkrijgen; hierbij is het gezondheidsrisico gelukkig klein. Een bekend scenario is iemand die thee of koffie zet met water waarin nog ontkalker zit. Vaak merkt men direct een afwijkende, zure smaak en ontdekt men vervolgens dat het apparaat nog niet was doorgespoeld. Soms wordt de vergissing pas later opgemerkt. De ontkalker is meestal sterk verdund, waardoor de oplossing minder zuur is. Als er niet direct irritatieklachten optreden, zijn serieuze effecten niet waarschijnlijk.

Wordt er toch een meer geconcentreerde ontkalker gedronken, dan merkt iemand dit meestal snel door een sterke zure smaak en irritatie of pijn in mond en keel, waardoor men vaak stopt met drinken. In dat geval is het raadzaam om de mond met water te spoelen en enkele slokken water te drinken. Blijven klachten zoals pijn of irritatie in mond of keel bestaan, dan is het verstandig contact op te nemen met een (huis)arts.

Babyflesje

Soms bereiden ouders per ongeluk een flesje babymelk met water waarin nog ontkalker zit. Het kind krijgt dan melk waarin een kleine hoeveelheid ontkalker aanwezig is. Vaak gaat het om een ontkalker die al met water was verdund. Bovendien reageert melkpoeder met de zure oplossing waardoor deze minder zuur wordt. Meestal treden er geen of slechts geringe klachten op. Meer geconcentreerde of sterk zure ontkalkers kunnen wel schade in mond, keel of slokdarm veroorzaken. De klachten van het kind zijn leidend bij de beoordeling. Als het kind weigert te drinken, opvallend veel huilt, moeite heeft met slikken of bij zichtbare roodheid of irritatie in of rond de mond is overleg met de (huis)arts raadzaam.

Medische professionals kunnen voor advies over de risicobeoordeling en behandeling 24/7 contact opnemen met het NVIC via 088 755 8000 of www.vergiftigingen.info.