Melk is goed voor elk! Of toch niet…?

In het kort: Melk is géén algemeen tegengif. Het kan leiden tot braken, het aspiratierisico vergroten of de opname van toxische stoffen zelfs bevorderen. Toch kan melk wél effectief zijn bij een beperkt aantal specifieke blootstellingen, waaronder:

• Fluoride-bevattende producten
• Planten met oxalaten
• Capsaïcine

In deze gevallen is melk een laagdrempelige en zinvolle eerste interventie. Voor gerichte, casus-specifieke adviezen kunnen medisch professionals contact opnemen met het NVIC via 088-755 8000.

Melk bij vergiftigingen: wanneer verstandig en wanneer juist niet?
Melk wordt al decennia beschouwd als een laagdrempelig “huismiddel” bij vergiftigingen. Ook bij het NVIC wordt regelmatig gevraagd of melk gegeven moet worden na orale blootstelling aan toxische stoffen, vooral bij jonge kinderen. Hoewel die reflex begrijpelijk is, blijkt het advies vaak achterhaald. In bepaalde gevallen kan melk zelfs nadelige gevolgen hebben. Onderstaand overzicht verduidelijkt wanneer melk géén zinvolle interventie is, en in welke situaties het wél een rol kan spelen.

Waarom melk meestal niet is aangewezen
Het routinematig toedienen van melk kent verschillende nadelen die in acute situaties relevant kunnen zijn, bijvoorbeeld:

1. Hogere absorptie van toxische stoffen
Bij lipofiele stoffen kan melk, vanwege het vetgehalte, de gastro-intestinale opname juist verhogen, wat leidt tot een potentieel ernstiger klinisch beeld.

2. Inductie van braken
Patiënten die al misselijk zijn, kunnen door melk gaan braken. Braken brengt meerdere risico’s met zich mee:

• Aspiratie van braaksel → kans op (chemische) pneumonitis
• Aspiratie van stoffen die gemakkelijk aspireren zoals petroleumdestillaten, organische oplosmiddelen, schuimende producten.

3. Risico bij corrosieve stoffen
Bij inname van zuren of basen is braken extra gevaarlijk: opnieuw passeren van het middel door de slokdarm kan de mucosale schade versterken. Daarnaast vertroebelt melk het endoscopisch beeld, wat diagnostiek bemoeilijkt.

In veel gevallen is melk dus geen veilige of effectieve interventie en is terughoudendheid geboden.

Wanneer melk wél een nuttige interventie is
Hoewel melk zeker geen universeel tegengif is, kan melk drinken in enkele specifieke situaties een waardevolle eerste stap zijn.

1. Fluoride-bevattende producten (zoals tandpasta)
Fluoride-ionen vormen een onoplosbaar complex met calcium (calciumfluoride), dat nauwelijks wordt geabsorbeerd uit het maagdarmkanaal. Daarom is melk, of een ander calciumrijk product, hier wél geïndiceerd. Andere geschikte producten zijn yoghurt, kwark, calcium verrijkte soja- of havermelk.

Aanbevolen hoeveelheden melk:

• Volwassenen: max. 250 ml
• Kinderen: max. 150 ml

Andere fluoride-bevattende producten
Gevel- en velgenreinigers bevatten fluorwaterstof en daarmee  zeer hoge fluorideconcentraties. Dan is het calciumgehalte van melk ontoereikend om effectief te zijn. Hier zijn andere calciumbronnen nodig, zoals calciumgluconaat of calciumcarbonaat. Bij huidblootstelling kan calciumgluconaatgel worden aangebracht om lokale absorptie te beperken.

2. Planten die oxalaten bevatten
Verschillende planten, zoals soorten uit de Araceae- (aronskelkfamilie) en Amaryllidaceae-familie (narcis-achtigen), veroorzaken lokaal weefselletsel via scherpe calciumoxalaat kristallen. Melk kan helpen deze kristallen van de slijmvliezen te spoelen. Andere calcium houdende producten hebben hetzelfde effect.

3. Capsaïcine-bevattende producten
Capsaïcine (in pepers en pepperspray) is lipofiel en moeilijk weg te spoelen met water. Melk, met meer vet en emulgerende eigenschappen, kan capsaïcine beter van de slijmvliezen verwijderen en de branderigheid verminderen.

4. Diergeneeskundige toepassingen
Ook bij dieren kan melk een rol spelen bij deze specifieke intoxicaties. Wanneer dieren lactose-intolerant zijn, kan lactosevrije melk worden gebruikt, de relevante component, calcium, blijft immers aanwezig.