Koolmonoxide: het onopvallende gevaar…

Het is hartje winter, de ramen zijn dicht en de kachels aan: de ideale omstandigheden voor een koolmonoxidevergiftiging.

Koolmonoxidebronnen
Koolmonoxide (CO) ontstaat bij onvolledige verbranding van koolstofhoudende stoffen zoals olie, (aard)gas en hout. Het kan vrijkomen bij slecht functionerende gastoestellen (CV-ketel, geiser, gaskachel), houtkachels of open haarden, vooral wanneer verbrandingsgassen onvoldoende worden afgevoerd door bijvoorbeeld een verstopt of lekkend rookkanaal. In kleine of slecht geventileerde ruimtes kan koolmonoxide zich snel ophopen. Omdat het gas kleur- en geurloos is en de luchtwegen niet prikkelt, gebeurt dit vaak ongemerkt.

Ook houtpellets vormen een risico: zij kunnen bij kamertemperatuur koolmonoxide produceren, vooral in slecht geventileerde opslagruimtes. Daarnaast ontvangt het NVIC regelmatig meldingen van koolmonoxidevergiftiging na intensief waterpijpgebruik; hierbij wordt doorgaans meer koolmonoxide ingeademd dan bij het roken van sigaretten. Bij het gebruik van e-sigaretten en shisha-pennen wordt nauwelijks koolmonoxide ingeademd en is er geen risico op koolmonoxidevergiftiging.

Preventie
Om koolmonoxidevergiftiging te voorkomen:

• Zorg voor goede ventilatie
• Laat de schoorsteen jaarlijks schoonvegen
• Laat geiser, gaskachel en CV-ketel jaarlijks controleren door een deskundig installateur
• Hang een koolmonoxidemelder op in de buurt van het toestel (Koolmonoxidemelder - waar hang je die op? - Brandweer)
• Breng bij mogelijke blootstelling het slachtoffer in frisse lucht, dien zuurstof toe en waarschuw een arts

Kenmerken van koolmonoxidevergiftiging
Koolmonoxide bindt sterk aan hemoglobine (Hb), waardoor zuurstof minder goed wordt vervoerd en afgegeven aan weefsels. Hierdoor ontstaat zuurstoftekort, wat kan leiden tot orgaanschade.

Normaal is het HbCO-percentage 2–3%. Bij rokers ligt dit rond 5–9%.

• 10%: hoofdpijn, oorsuizen, kortademigheid bij inspanning
• ±30%: misselijkheid, braken, duizeligheid, verwardheid, verminderde beoordeling, ischemische hartklachten
• 60%: levensbedreigend

Mensen met hart- of longaandoeningen en (ongeboren) kinderen zijn extra kwetsbaar. Chronische blootstelling aan lage concentraties kan vage klachten geven, waardoor de diagnose vaak laat wordt gesteld. Meerdere huisgenoten met vergelijkbare klachten of klachten die thuis erger zijn, kunnen wijzen op verhoogde koolmonoxideniveaus.

Voor meer informatie over preventie en handelen bij verdenking van een koolmonoxidevergiftiging, zie: Koolmonoxide

Therapie
De behandeling is gericht op het verdrijven van koolmonoxide door zuurstoftoediening.

• Buitenlucht (21% zuurstof): halfwaardetijd HbCO 3–6 uur
• 100% zuurstof: halfwaardetijd HbCO 0,5–2 uur

Bij klachten moet zo snel mogelijk 100% zuurstof worden toegediend. In het ziekenhuis worden HbCO-waarden gevolgd en wordt hart- en eventuele hersenschade beoordeeld. Hyperbare zuurstoftherapie kan worden overwogen bij ernstige vergiftiging en kan mogelijk late neurologische effecten verminderen.

Vooral in de herfst- en wintermaanden krijgt het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum (NVIC) veel meldingen van (mogelijke) blootstelling aan koolmonoxide. In 2025 gaf het NVIC voor meer dan 90 personen informatie over symptomen en behandeling van koolmonoxidevergiftiging.

Voor verdere informatie: www.vergiftigingen.info
Het NVIC is dag en nacht bereikbaar voor professionele hulpverleners via 088 755 8000.