Consumptie van zelfgeplukte paddenstoelen kan resulteren in ernstig leverfalen!
Het is herfst en dus: paddenstoelentijd! Naar schatting zijn alleen al in Nederland meer dan 5.000 soorten paddenstoelen te vinden. Het NVIC waarschuwt voor het eten van zelfgeplukte paddenstoelen vanwege het risico op vergiftiging. Jaarlijks ontvangt het NVIC honderden meldingen van (mogelijke) paddenstoelenvergiftigingen. Dit varieert van kinderen die uit nieuwsgierigheid een hapje nemen, tot volwassenen die zelfgeplukte paddenstoelen bereiden en eten. Paddenstoelen determineren is specialistisch werk. Goedbedoelende amateurs kunnen eetbare en giftige soorten verwarren, met mogelijk een ernstige vergiftiging tot gevolg.
Giftige paddenstoelen in Nederland
Een bekende paddenstoel in ons land is de vliegenzwam (Amanita muscaria, zie afbeelding). Deze paddenstoel is giftig door de aanwezigheid van muscimol en iboteenzuur. Na consumptie kunnen binnen 0,5-2 uur ‘psychotrope’ effecten ontstaan, waaronder hallucinaties. Deze duren vaak circa 12 uur, gevolgd door diepe slaap met mogelijk levendige dromen. Ook kunnen convulsies, ademhalingsdepressie en coma optreden. Een fatale afloop is mogelijk, al is dit in Nederland gelukkig zeldzaam.
‘Rood met witte stippen’: de vliegenzwam (Amanita muscaria, © C. Oerlemans, 2026)
Een van de giftigste paddenstoelen ter wereld groeit ook in overvloed in Nederland: de groene knolamaniet (Amanita phalloides). Deze paddenstoel bevat amatoxinen, giftige stoffen die na consumptie leverfalen en zelfs overlijden kunnen veroorzaken. Amatoxinen komen ook voor in andere paddenstoelensoorten. Ook bij consumptie van deze soorten kunnen ernstige symptomen ontstaan. Algemeen voorkomende amatoxine-bevattende soorten in Nederland zijn bepaalde soorten uit de geslachten Lepiota (parasolzwammen, zie afbeelding) en Galerina (mosklokjes).
Amatoxinen-bevattende paddenstoelen: links en midden de parasolzwam (© C. Oerlemans, 2026) en rechts de groene knolamaniet (© M. Dijkman, 2025)
Amatoxinen en leverfalen
Een vergiftiging met amatoxine kenmerkt zich door buikpijn, zeer hevig braken en waterdunne diarree 6-24 uur na inname. Daarna kunnen de klachten tijdelijk afnemen of verdwijnen, waardoor de patiënt lijkt op te knappen. Ondertussen veroorzaken de amatoxinen echter schade aan de levercellen, die kan leiden tot acuut leverfalen. Soms is een levertransplantatie nodig of overlijdt de patiënt. Intraveneuze toediening van silibinine (Legalon ® SIL) kan helpen deze leverschade te beperken. Hoewel silibinine soms als ‘tegengif’ wordt aangeduid, is deze kwalificatie te stellig. Silibinine kan de hepatocyten beschermen tegen de schadelijke effecten van amatoxinen, maar biedt geen garantie op het voorkomen van ernstige leverschade. Om iemands lever te redden worden meerdere therapieën tegelijkertijd ingezet (naast silibinine worden bijvoorbeeld N-acetylcysteïne en benzylpenicilline toegediend), en wordt (herhaald) toedienen van geactiveerde kool aanbevolen om zoveel mogelijk van de nog aanwezige toxinen weg te kunnen vangen uit het maag-darmkanaal. Ook de tijdsduur tussen inname van de amatoxinen en het inzetten van de therapieën heeft een belangrijk effect op het uiteindelijke herstel van de patiënt: hoe eerder gestart kan worden, hoe beter de prognose. Bij een (potentiële) amatoxinen-vergiftiging kan de arts, na indicatiestelling door het NVIC, silibinine verkrijgen uit de calamiteitenvoorraad van het RIVM. Voor nadere informatie over amatoxinen en silibinine: zie www.vergiftigingen.info; monografie "Paddenstoelen, amatoxinen bevattende" en therapietekst “Silibinine toedienen”.
Vergiftigingencijfers
De afgelopen 5 jaar werd het NVIC jaarlijks gebeld over gemiddeld 203 patiënten die mogelijk paddenstoelen hadden genuttigd. In 2025 waren dit er 243 en begin oktober 2026 ligt het aantal al boven de 200 patiënten. Figuur 1 toont het maandelijks aantal paddenstoelintoxicaties uitgezet tegen de neerslag en temperatuur (2021-2026).
Figuur 1: Totaal aantal patiënten met een paddenstoelintoxicatie per maand over de periode 2021-2026 waarover het NVIC is geraadpleegd. De getallen zijn afgezet tegen de temperatuur en de neerslag per maand (bron: KNMI: KNMI - Overzicht van de neerslag en verdamping in Nederland en KNMI - Maandgemiddelde temperaturen, normalen, anomalieën). Voor 2026 zijn de neerslag- en temperatuurcijfers bekend tot en met augustus, het aantal paddenstoelintoxicaties is bekend tot en met september.
Ongeveer 1 op de 7 meldingen betrof zelfgeplukte paddenstoelen die als maaltijd waren bereid. In 2021-2025 ging het gemiddeld om 29 patiënten per jaar. Begin oktober 2026 staat de teller al op 27 patiënten (figuur 2).
Figuur 2: Jaarlijks aantal patiënten met een paddenstoelintoxicatie (2021-2026) gemeld bij het NVIC, uitgesplitst naar bewuste consumptie als maaltijd (paars) en overige innames (groen), waaronder hapjes paddenstoelen door jonge kinderen en innames bij psychische problematiek. *Cijfers van 2026 zijn bijgewerkt tot begin oktober.
In 2026 (tot begin oktober) was bij 12 van de 27 patiënten die zelfgeplukte paddenstoelen als maaltijd aten een sterke verdenking op een vergiftiging met amatoxinen op grond van de symptomen en/of het uiterlijk van de paddenstoelen. In 10 gevallen werd silibinine uitgeleverd en toegediend. In verschillende gevallen werd daarnaast een levertransplantatie overwogen om het leven van de patiënt te redden. Daarnaast is bij het NVIC één sterfgeval bekend als gevolg van leverfalen door een amatoxinen vergiftiging. Tabel 1 toont het aantal verdenkingen op een amatoxine intoxicatie en de uitgiftecijfers van silibinine in de afgelopen 5 jaar.
Tabel 1: Aantal patiënten bij wie het NVIC in 2021-2026 een vermoedelijke amatoxinen-vergiftiging registreerde, en het aantal patiënten dat silibinine toegediend kreeg. *Cijfers van 2026 zijn bijgewerkt tot begin oktober.
Het advies blijft daarom: trek heerlijk de natuur in en geniet van de mooie paddenstoelen, maar laat ze staan daar waar ze groeien. Bereid enkel maaltijden met paddenstoelen die specifiek gekweekt zijn voor consumptie.