Drugs en illegale middelen

De meeste vergiftigingen die bij het NVIC worden gemeld, zijn niet analytisch bevestigd. Hierdoor is het mogelijk dat er bij (een deel van) de gerapporteerde 3-MMC vergiftigingen sprake was van blootstelling aan een andere stof. Uit onderzoek van het Trimbos Instituut blijkt namelijk dat drugs verkocht als 3-MMC vaak een andere stof uit dezelfde chemische groep bevatten (synthetische cathinonen) [Trimbos Instituut, 2026].

Nitazenen zijn extreem potente synthetische opioïden; sommige stoffen zijn honderd keer sterker dan heroïne. Hierdoor kunnen zeer lage doses (microgrammen) ernstige gezondheidseffecten veroorzaken, soms met een fatale afloop [EUDA, 2024]. In Europa zijn nitazenen onder meer aangetroffen in illegaal gekochte, vervalste geneesmiddelen, zoals oxycodon en benzodiazepinen. Hierdoor kunnen patiënten onbewust aan nitazenen worden blootgesteld, wat de kans op ernstige vergiftigingen vergroot. In maart 2025 werd bij het NVIC melding gedaan van een overleden persoon, die was aangetroffen in de aanwezigheid van namaak-oxycodon pillen die het nitazeen isotonitazepyne bevatten. Informatie over deze en andere nitazeen-vergiftigingen heeft het NVIC gedeeld met verschillende kennisinstituten en overheidsinstanties, wat uiteindelijk heeft bijgedragen aan het uitgeven van een landelijk Red Alert [Trimbos Instituut, 2025].

Sinds het Red Alert wordt het NVIC minder vaak geraadpleegd over nitazenen. Daarentegen ontvangt het NVIC steeds vaker meldingen van blootstellingen aan andere nieuwe synthetische opioïden, met name methiodon (IC-26) en incidenteel orfinen. Methiodon lijkt chemisch en farmacologisch op methadon. Net als nitazenen, kan methiodon-gebruik leiden tot een levensbedreigende vergiftiging. Daarbij ontstaat depressie van het centrale zenuwstelsel, met bewustzijnsdaling tot coma en onderdrukking van de ademhaling tot gevolg.

Om zuurstoftekort te voorkomen, moet de patiënt zo snel mogelijk beademd worden en antidotum krijgen. Het antidotum naloxon kan levensreddend zijn, omdat het al buiten het ziekenhuis als eerstehulpmiddel kan worden toegediend [NVIC, 2025a]. Vanwege de sterke werking en de lange werkingsduur van methiodon is soms een ongewoon hoge totale dosis naloxon nodig (>10 mg). In april 2026 heeft het NVIC een document over de behandeling van methiodon-vergiftigingen opgesteld, dat in samenwerking met het Trimbos Instituut onder medische professionals is verspreid. 

De stijging in het aantal gemelde blootstellingen aan cannabisproducten met THC en/of (semi)synthetische cannabinoïden is het gevolg van een toename in het aantal informatieverzoeken over cannabis edibles. Edibles zijn voedingsmiddelen waaraan natuurlijke cannabinoïden (o.a. THC, CBD) of semisynthetische cannabinoïden (o.a. HHC, THCP) zijn toegevoegd. Naast zelfgebakken cake ("spacecake"), worden edibles vaak verkocht als voorverpakt snoep of chocolade, doorgaans geïmporteerd uit landen waar deze producten legaal zijn. De verpakking is vaak aantrekkelijk vormgegeven en nauwelijks te onderscheiden van regulier, cannabisvrij snoepgoed. Hierdoor neemt de kans op accidentele vergiftigingen toe, vooral bij kinderen en adolescenten [Wong en Baum, 2019]. 

Uit analyse van NVIC-data blijkt dat het bij ongeveer eenderde van de meldingen over edibles (m.u.v. spacecake) ging om accidentele blootstelling, waarbij relatief vaak jonge kinderen (t/m 12 jaar) waren betrokken. Na blootstelling aan natuurlijke of semisynthetische cannabinoïden kunnen onder andere hartkloppingen, een verhoogde hartslag (tachycardie), een verhoogde bloeddruk (hypertensie), maagdarmklachten, angst en slaperigheid tot coma optreden. Bij ongeveer eenderde van de edibles-vergiftigingen werden de symptomen als matig tot ernstig ingeschat en was observatie en/of behandeling in het ziekenhuis noodzakelijk. Bij kinderen t/m 12 jaar gold dit voor ongeveer een kwart van de vergiftigingen [Thielman, et al., 2025].

Uit onderzoek is gebleken dat vrijwel alle THC-vapes die door Nederlandse scholieren zijn gebruikt synthetische cannabinoïden (synthetische cannabinoïd receptor agonisten, SCRA’s) bevatten [Zembla, 2025]. Deze SCRA’s zijn toxischer dan THC en kunnen onder meer hartproblemen en psychosen veroorzaken [Pucci, et al., 2025]. Het NVIC heeft tot op heden geen meldingen ontvangen over SCRA-bevattende vapes. Dit sluit blootstelling echter niet uit, omdat gebruikers vaak niet weten of de vape synthetische cannabinoiden bevat. Gezien de toenemende populariteit van vapen, voornamelijk onder jongeren, houdt het NVIC deze meldingen nauwlettend in de gaten.

Het NVIC signaleerde in 2019 als eerste een toename van problematisch lachgasgebruik in Nederland [Van Riel, et al., 2022]. Lachgas viel destijds onder de Warenwet. Mede op basis van de meldingen aan het NVIC, staat lachgas per 1 januari 2023 op lijst II van de Opiumwet. Hierdoor is de productie, verkoop, aankoop en het bezit van lachgas voor recreatief gebruik verboden. Het aantal bij het NVIC gemelde vergiftigingen en het aantal door de politie geregistreerde lachgas-gerelateerde incidenten daalde al vóór 2023 en nam in 2023 verder af [Hondebrink, et al., 2026]. Hoewel er in 2024 en 2025 weer sprake was van een stijging van het aantal incidenten, bleven de aantallen onder het niveau van 2020-2022.

In 2025 was bij ongeveer de helft van de telefonisch gemelde blootstellingen sprake van problematisch lachgasgebruik. Dit omvat frequent gebruik van lachgas en/of het gebruik van grote hoeveelheden (50 ballonnen of meer in één sessie of gebruik uit een cilinder) [Van Riel, et al., 2022, Hondebrink, et al., 2026]. Daarnaast had ongeveer een derde van de patiënten waarover het NVIC in 2025 werd geraadpleegd last van lachgas-gerelateerde neurologische klachten. Bij overmatig gebruik van lachgas kunnen neurologische klachten ontstaan door een tekort aan functioneel vitamine B12 [Marsden, et al., 2022].

Uit onderzoek is gebleken dat veel patiënten met problematisch lachgasgebruik verslavingskenmerken vertonen [Back, et al., 2024]. Zo is het aantal mensen dat in de Nederlandse verslavingszorg wordt behandeld voor lachgasproblematiek gestegen tussen 2015 en 2024. Dit wordt deels verklaard door het toenemende lachgasgebruik in de jaren voor het verbod [NDM, 2026]. Inmiddels lijkt het gebruik van lachgas onder de algemene Nederlandse bevolking weer af te nemen.